انحراف بینی و پولیپ بینی دو مشکل شایع در بینی و سینوس‌ها هستند که هرچند هر دو می‌توانند مشکلاتی در تنفس ایجاد کنند، اما از نظر علل، علائم و درمان با یکدیگر تفاوت دارند. در ادامه به بررسی تفاوت‌های این دو می‌پردازیم.
۱- انحراف سپتوم یا تیغه بینی
انحراف تیغه بینی به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن تیغه میانی بینی (سپتوم) که به صورت طبیعی باید در خط وسط قرار داشته باشد، به یک سمت منحرف شده است. این انحراف می‌تواند به دلایل تکاملی (Developmental) و یا در اثر ضربه یا تروما و شکستگی ایجاد شود. انحراف تیغه بینی معمولاً باعث بروز مشکلاتی مانند اختلال در جریان هوای عبوری از بینی، گرفتگی یک طرفه بینی، خشکی مخاط بینی، خونریزی‌های مکرر بینی، تنفس دهانی در حین خواب یا فعالیت ورزشی، آسیب به مینای دندان و ایجاد پوسیدگی به دلیل تنفس دهانی، ایجاد آپنه یا وقفه تنفسی حین خواب و حتی دردهای مبهم و موضعی در ناحیه بینی و صورت شود.
ضمنا در اغلب موارد احساس گرفتگی بینی محدود به یک طرف بینی که دچار انحراف سپتوم است نمی‌باشد، چرا که معمولا شاخک تحتانی سمت مقابل به صورت جبرانی بزرگ‌تر از حد معمول می‌شود و بخصوص در مواقع سرماخوردگی، بروز علائم آلرژی و یا خوابیدن به همان سمت انسداد طرف مقابل نیز رخ می‌دهد که به آن Paradoxical Nasal Obstruction می‌گویند.
تشخیص و درمان انحراف تیغه بینی
تشخیص انحراف تیغه بینی معمولاً از طریق معاینه فیزیکی توسط جراح گوش، گلو، بینی و فلوشیپ راینولوژی و با استفاده از ابزارهای تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن انجام می‌شود. اگر انحراف تیغه بینی باعث مشکلات جدی در تنفس یا علائم دیگر شود، جراحی اصلاحی به نام سپتوپلاستی انجام می‌شود تا تیغه بینی به موقعیت درست خود برگردد.
با پیشرفت تکنیک‌های نوین، انجام جراحی موارد پیچیده انحراف بینی به روش آندوسکوپیک و توسط جراح رینولوژیست قابل انجام است که طبیعتا دید و دقت جراح را جهت اصلاح کامل این موارد بالا می‌برد. ضمنا همانگونه که اشاره شد در برخورد با این بیماران حتما بایستی به درمان مناسب هیپرتروفی یا بزرگی شاخک تحتانی سمت مقابل، بزرگی شاخک میانی یا کونکا بولوزا (Concha Bullosa) و همچنین درگیری احتمالی سینوس‌ها ناشی از موارد انحراف شدید سپتوم و اقدامات مناسب در جهت رفع این موارد دقت کافی گردد و در این موارد صرفا اصلاح انحراف سپتوم همه مشکلات بیمار را برطرف نمی‌کند.
ضمنا در موارد بخصوص که انحراف در ناحیه انتهایی (Caudal) بخش غضروفی سپتوم دیده می‌شود، ممکن است جراحی باز یا Open Septoplasty توصیه و انجام شود، چرا که در صورت انجام جراحی بسته اصلاح کامل انحراف و بازسازی راه هوایی مقدور نیست.
۲- پولیپ بینی یا Polyposis
پولیپ‌های بینی توده‌های خوش خیم و نرمی هستند که در بافت پوششی داخلی بینی یا سینوس‌ها رشد می‌کنند. این پولیپ‌ها معمولاً در نتیجه التهاب مزمن ناشی از آلرژی، عفونت‌های مکرر، آسم، یا حساسیت‌های مختلف ایجاد می‌شوند. پولیپ‌های بینی معمولا می‌توانند باعث انسداد راه‌های تنفسی، کاهش و یا از دست رفتن حس بویایی، و محدودیت نفس شوند. این پولیپ‌ها می‌توانند به صورت تکی (Solitary Polyp) یا گروهی ظاهر شوند و اندازه آن‌ها ممکن است از چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر متغیر باشد.
علائم پولیپ بینی
- گرفتگی مزمن بینی
- کاهش و یا از دست دادن حس بویایی
- آبریزش مداوم بینی
- سردرد یا احساس فشار در ناحیه سینوس‌ها و صورت
- خر و پف و مشکلات تنفسی هنگام خواب (Sleep Apnea)
تشخیص و درمان پولیپ بینی
پولیپ بینی معمولاً با استفاده از ابزارهای تشخیصی مانند آندوسکوپی بینی یا سی‌تی‌اسکن تشخیص داده می‌شود. درمان پولیپ بینی در موارد خفیف و درگیری مختصر سینوس‌ها ممکن است شامل استفاده از داروهای ضدالتهابی (مانند کورتیکواستروئیدها) باشد تا اندازه پولیپ کاهش یابد. در مواردی که پولیپوز وسیع است و یا به درمان دارویی پاسخ نمی‌دهد، جراحی اندوسکوپیک با وسعت متناسب با سینوس‌های درگیر و شرایط زمینه‌ای بیمار انجام می‌گردد تا به بازسازی راه هوایی، بهبود بویایی و کیفیت زندگی بیمار، کاهش دفعات بروز سینوزیت و خارج سازی مخاطات یا بافت‌های استخوانی غیرطبیعی کمک کند.
ضمنا باید به بیمار یادآور شد که با توجه به اینکه دلایل ایجاد پولیپ در بسیاری از موارد سرشتی و به اصطلاح اندوژن هستند، حتی بعد از بهترین و کامل‌ترین جراحی احتمال عود پولیپ بخصوص در موارد ابتلای همزمان به آسم و حساسیت فرد به داروهای شبه آسپرین یا NSAIDs وجود دارد، بنابراین استفاده منظم و طولانی مدت از داروهای تجویزی و مراجعات به هنگام جهت ارزیابی نتیجه عمل و انجام اندوسکوپی در مطب می‌تواند احتمال عود پولیپ را کاهش و فاصله زمانی بین جراحی اولیه و عود پولیپوز را طولانی‌تر کند.
در صورتی که انجام جراحی با تکنیک مناسب، انحراف سپتوم را به طور کامل درمان نموده و عود یا بازگشت آن محتمل نمی‌باشد.
نتیجه‌گیری
هرچند انحراف بینی و پولیپ بینی هر دو می‌توانند منجر به مشکلات تنفسی و کاهش کیفیت زندگی شوند، اما از نظر علل، علائم و روش‌های درمان با هم متفاوت هستند. آگاهی از این تفاوت‌ها می‌تواند به تشخیص و درمان مناسب‌تر کمک کند و از بروز عوارض جلوگیری نماید.
نکته مهم این است که طبق مدارک علمی انجام همزمان جراحی سینوس و عمل زیبایی مگر در موارد درگیری مختصر و محدود یک یا چند سینوس، غیر اصولی بوده و ممکن است منجر به بروز عوارض گردد، بنابراین ابتدا بایستی درمان پولیپ و سینوزیت انجام شود و ۳ تا ۶ ماه بعد و پس از اطمینان از حصول بهبودی برای رینوپلاستی اقدام گردد.
